Çözüm Merkezi: Topraklamanın Ağ Sistemlerindeki Önemi PDF Yazdır e-Posta
Cumartesi, 09 Eylül 2006 15:55




     
Dikkat
 

Bu sayfada anlatılan bazı konular, yüksek gerilim üzerinde çalışmanızı gerektirmektedir. Bu konuda tecrübeniz yoksa bu işi ehliyetli bir elektrikçiye yaptırmanız en doğrusudur.

 

Aksi halde çok ciddi kaza ve yaralanmalara yol açabilirsiniz.

 

Ağ sistemleriyle uğraşırken, sorun gidermeye çalışırken en sık rastlanan problemlerden birisi topraklamanın düzgün yapılmamış olmasıdır. Hatta Türkiye de gerek özel, gerek kamu kuruluşlarında yapılan büyük ağ sistemleri kurulumlarında, ilk yapılan iş topraklamanın düzgün hale getirilmesidir.

 

Topraklama sayesinde cihaz üzerindeki kaçak akımlar ve statik elektrik toprağa akacaktır. Bu sayede tüm elektronik cihazlar daha sağlıklı çalışabilirler. Topraklama aslında kanuni bir zorunluluktur, çünkü aslında en önemli görevi insanları elektrik çarpmasına karşı korumaktır. Eğer bir şekilde faz hattı cihazın gövdesine temas ederse, elektrik direkt toprağa doğru akmaya başlayacak ve sigortayı attıracaktır. Eğer topraklama yoksa, biz gelip cihaza dokununca elektrik bizim bedenimiz üzerinden toprağa akacaktır, bu da sonucu ölüme kadar varabilecek ciddi yaralanmalara neden olabilir.

 

Eğer sizde ağ sistemi üzerinde "garip" davranışlar yaşıyorsanız, kaynağını tespit edemediğiniz kilitlenme, birbirini görmeme sorunları hatta veri kayıpları, bozulan veritabanları varsa ilk bakmanız gereken topraklamadır. Sadece ağ sistemleri değil, tüm bilgisayar sistemleri, hatta tüm elektronik cihazlar düzgün bir topraklamaya ihtiyaç duyar.

Topraklama nedir?

Ev veya işyerimizin binasına sokaktan giren bir çok boru ve kablo vardır. Su borusu, doğalgaz, kanalizason... Telefon kabloları, kablo TV ve tabii ki elektrik kabloları.

 

Binaya genellikle 4 tane elektrik kablosu girer. Bu kablolardan 3 tanesi faz'dır. Yani üzerinde elektrik vardır. Bir tanesi ise nötr'dür. Bu sisteme tri-faze denir.

 

Bu üç faz hattı binaya eşit bir şekilde dağıtılır. Yani binanın girişindeki ana elektrik kutusuna gelen bu 3 faz hattının her biri ayrı bir kata veya katlara dağıtılır. Nötr hattı ise tek bir tanedir ve tüm katlara gider.

 

Bizim çalışma odamızda veya ofisimizde, duvar prizinin ortasındaki iki delik işte bu gelen faz hatlarından birisine ve nötr hattına bağlıdır. Eğer elimizde bir voltmetre varsa, bunu yüksek gerilim kademesine ayarladıktan sonra, prizin deliklerini ölçtüğümüzde 220 Volt değerini görürüz.

 

Dikkat ederseniz bu noktaya kadar hiç toprak hattından bahsetmedik. Gerçektende (ne yazık ki) ülkemizde bir çok binada bu anlatılandan farklı bir şey de yok. Yani toprak hattı yok.

 

Toprak hattı şudur: Binaya 3 faz ve bir nötr girer demiştik. Binanın elektrik sistemini döşeyen elektrikçi binanın dışında(bahçeye mesela) toprağa belirli bir büyüklükte bir bakır çubuk veya bakır levha çakar/gömer. Bu bakır çubuğa bağlı bir kabloyu binanın girişindeki faz ve nötr'ün binaya ilk girdiği ana elektrik kutusuna kadar getirir. Bu noktadan itibaren, tüm binaya, tüm dairelere bir faz, bir nötr ve bir de toprak hattı gider. Topraklı prizlerde ortadaki iki delik faz ve nötr'e bağlı iken, dış taraftaki metal çıkıntılar da toprak hattına bağlanır.

 

Sizin bu prize taktığınız fiş ve kablo da topraklı olmalıdır yani üç bağlantı noktası içermelidir.

 

 

Sonuç itibariyle bilgisayarın arkasına giren kabloya bakarsanız, iki tane yanda, bir tane de ortada olmak üzere üç delik olduğunu görürsünüz. Yanlardakiler faz ve nötr(bunların yeri ve sıralaması yoktur ve önemli değildir), ortadaki ise toprak hattıdır.

 

Toprak hattının kontrol edilmesi

Sağlıklı bir topraklama olup olmağını bir voltmetre ile kontrol edebilirsiniz. Size tavsiyem, bu ölçümü muhakkak bilgisayarın arkasına giren elektrik kablosunun ucunda yapmanız, orda bir problem varsa, çoklu prize veya duvar prizine, ordan sigorta kutusuna... şeklinde geriye doğru kontrol ederek gitmenizdir. Çünkü duvardaki prizi ölçüp düzgün bir değer alırsınız ama bilgisayar ile duvar prizi arasında kullandığınız çoklu prizde problem vardır. Sonuçta bilgisayarda topraklama olmayabilir.

 

Şimdi voltmetreyi yüksek gerilim kademesine getirelim ve bilgisayarın arkasına giren eletrik kablosunu ölçmeye başlayalım.

 

Faz ve Nötr Arası

 

Faz ve nötr arası doğal olarak 220V değerinde veya civarında olmalıdır. Ancak elektrik altyapısı zayıf yerlerde, civarda aynı hattı kullanan bir fabrika vs. varsa veya kış aylarında elektrik sobaları açılınca 170V gibi değerlere düşülebilir ki, bu da Ferrariyi fuel oil ile çalıştırmak gibi bir şey olur.

 

Bu noktada bu iki uçtan hangisinin (sol veya sağ) faz, hangisinin nötr olduğunu bilmiyoruz. Bilmemiz veya öyle yada böyle olması hiç önemli değil. Ölçümde aynı değeri alırız ve sorunsuz çalışır.

 

Nötr-toprak arası

 

Şimdi sağdaki probu(kırmızı) çıkardım ve orta deliğe taktım. Siyahı da takabilirdim, bu önemli değil. Okuduğum değer 2 volt. Demek ki, Şu anda, siyah nötr hattına, kırmızı da doğal olarak toprak hattına bağlı.

 

İşte bu değer çok önemli. Düzgün bir topraklamada bu değer, yani nötr-toprak arası 0-1V civarında olmalıdır(bende niye 2v ??). Yani size gelen nötr hattının gerçek toprakla arasında fark olmamalı veya çok çok az olmalıdır. Eğer bu ölçümde 50-60-15-22V vb. garip ve değişken değerler okunuyorsa, ciddi bir topraklama probleminiz var demektir.

 

Faz-toprak arası

 

Şimdi soldaki delik nötr olduğuna göre sağdaki de faz olmalı. Probun birisini toprağa(ortadaki delik ve şu anda siyah takılı) diğerini faz'a takınca 220V değerini alıyoruz. Ve bu da tam olarak almamız gereken değer. Çünkü düzgün topraklamada toprak-faz arası 220V okunmalıdır. Burada herhangi bir değer çıkmıyorsa (sıfır volt gösteriyorsa) toprak hattı hiç bağlı değil demektir.

 

Özetlersek, öncelikle voltmetrenin problarının rengi hiç önemli değil. Üç delik var. Biz sadece ortadakinin toprak olduğunu biliyoruz. Yandaki iki tanesine probları takıyoruz 220V okuyoruz. Ortadaki delikle yandan birisini ölçüyoruz, 0-2V arası bir değer çıkıyor demekki yan delik nötrmüş, diğer yan delikle ortayı ölçünce de 220V çıkıyor, çünkü faz ve toprağı ölçüyoruz.

 

Toprak hattı dediğimiz gibi bakır çubuk veya levha ile başlıyor. Bilgisayarın arkasına kadar geliyor. Ancak bu arada prizler, çoklu prizler ve daha bir çok noktadan geçmesi gerekiyor. Problem ise şu, bir çok binada bu hat bir kere en baştan yok, olan binalarda da prizlerde düzgün bağlanmamış olabilir. Bağlı olsa bile sizin taktığınız fişin toprağa temas edecek noktası temas etmiyor olabilir.

 

Eğer bu temassızlık faz veya nötr hattında olsa, cihaz çalışmayacağı için ister istemez problemi bulup çözersiniz. Ama toprak hattı temas etse de etmese de cihaz çalışacaktır. Siz de her şey yolunda gidiyor diye uzun bir süre böyle kullanabilirsiniz taa ki, network sapıtana kadar.

 

Doğruyu söylemek gerekirse, ben bu yazıyı yazarken bile ilk ölçüm yaptığımda, faz-toprak arası 220V okuyamadım. Çünkü duvardaki prize takılı fişin toprağa dokunan uçları prizi taka-çıkara içeri doğru eğilmiş ve toprak hattına temas etmiyormuş.

 

Bu noktada kullanılan malzemenin (priz, kablo vs.) ne kadar önemli olduğunu görüyoruz. Aslında topraklı prizlerin ortada iki delik, ve üst ortada da toprağa bağlı bir çubuğa sahip olanları vardır. Üstteki fiş resmine bakarsanız, fişin ortasında bir delik olduğunu görürsünüz. Prizdeki toprağa bağlı çubuk bu deliğe girmelidir. Ancak bu tip prizlere öyle heryerde rastlayamazsınız. UPS prizi de denilen bu tip prizleri kendiniz özellikle alıp takmanız/taktırmanız gerekebilir. Eğer bu tip priz kullanırsanız, toprak hattının temas etmemesi problemiyle karşılaşmazsınız.

 

Sıfırlama nedir?

Bir çok binada bakır çubuk olayının olmadığını söyledik, tabii uyanık milletimiz bununda bir çözümünü bulmuş, işi adam gibi yapmak yerine sıfırlama denilen bir yöntem kullanılıyor. Prizlerdeki toprak ucu nötr hattına bağlanıyor. Böyle olunca, yukarıdaki ölçümlerde doğru sonuçlar çıkıyor. Ancak bu işlemin gerçek topraklama kadar sağlıklı olmadığını biliyoruz.

 

Siz acilen çözmeniz gereken bir topraklama problemi varsa, veya hiçbir şekilde bakır çubuk olayına giremem diyorsanız bu yöntemi kullanabilirsiniz.

 

Sigortaların hepsini indirin. Duvardaki prizi açın(bu noktada zaten prizin arkasında toprak hattı bağlı mı değil mi görürsünüz). Sigortaları açın. Dikkatlice nötr hattını kontrol kalemi ile tespit edin. Kontrol kaleminde ışık yakan faz, yakmayan ise nötr'dür. Sigortaları kapatın. Nötr hattını prizin toprak bağlantılarına bağlayın. Yani nötr hattı hem ortadaki deliklerden birine, hem de toprak uçuna bağlı olsun. Ancak sakın tutup da faz hattını falan toprağa bağlamayın, bilgisayara dokununca çarpılırsınız. Ayrıca bu işlemi yalnızca duvardaki, vida ile sökülüp takılan, "duvar prizi" içinde yapın. Uzatma için kullandığınız çoklu prizin içinde kesinlikle yapmayın, çünkü çoklu prizi duvara takarken yan çevirip takarsanız, daha önce nötr'e gelen uç bu sefer faz'a gelir ve toprak hattına faz girmiş olur, yani çarpılırsınız.

 

Gördüğünüz gibi bu sıfırlama oldukça sakat bir iş. Aslında tüm bu işler, ehliyetli bir elektrikçiye bırakılması gereken işler.

Farklı binalarda veya aynı binada ama farklı faz hatlarına bağlı networklerin arasındaki toprak problemi

Eğer iki farklı binadaki ağ sistemi network kablosu ile birbirine bağlanacaksa(telefon hattı ve modem kullanılıyorsa problem yok), iki binanın toprak hattı farklı olduğu için problemler yaşanabilir. Hatta aynı bina içinde dahi olsa, farklı faz hatlarından elektrik alan bilgisayarlar arasında toprak farklı dolayısı ile problemler oluşabilir.

 

Eğer iki makina arasındaki toprak farklı belli bir değerin üstüne çıkarsa, ağ sinyallari karşı tarafa sağlıklı ulaşamaz.

 

Binalar arasında fiber optik bağlantı yapılmasının bir avantajı da burda ortaya çıkar. Fiber üzerinden elektrik değil, ışık sinyalleri iletildiği için binalar arasındaki toprak farkı problem yaratmaz.

 

Fiber optik çözümünün yerine bu iş için üretilmiş özel bazı çevirici cihazlar kullanılabilir.

 

Eğer sizde ağınızda böyle bir problemden kuşkulanıyorsanız, bağlantı kurulamayan uzaktaki sistemi diğer sistemin bulunduğu odaya getirip, aynı prizden elektrik almalarını sağlayın. Ancak aralarında aynı uzunlukta ağ kablosu kullanmaya devam edin. Eğer bağlantı kurulursa, problemin ağ kablosundan veya kablonun uzunluğundan değil, topraklamadan olduğunu anlarsınız.

 

     
NOT
 

Bu yazıyı hazırken tam emin olmadığım bazı konularda da yorum yapmak zorunda kaldım, bir eksik veya yanlış olduğunu düşünüyorsanız lütfen bildirin.

Son Güncelleme: Cuma, 11 Eylül 2009 17:33
 
Make Text Bigger Make Text Smaller Reset Text Size

Aktif Ziyaretçiler

Şu anda 40 konuk çevrimiçi

Üye Girişi

Bilgisayar ağları ve Windows Hakkında Bilgiler...